6-500 kV OYaQ va YoTQ hamda podstansiyalarning yuqori kuchlanishli uskunalarini montaj qilish

OYaQ va YoTQ: farqi nimada va nimani tanlash kerak

OYaQ ochiq taqsimlash qurilmasi degani. Unda podstansiya uskunasi ko‘chada, poydevor va portallarda turadi. Yopiq qurilma YoTQ da xuddi shu uskuna binoda, yacheykalar ko‘rinishida turadi.

Qanday tanlanadi:

• OYaQ arzonroq va ta’mirlash osonroq, lekin ko‘p yer egallaydi. Bu shahar tashqarisidagi 110-500 kV uchun odatiy variant.
• YoTQ kamroq joy egallaydi va uskunani chang hamda issiqdan himoya qiladi. 6-35 kV uchun u KTQ yoki KSO yacheykalaridan yig‘iladi.
• KETQ: germetik modullardagi elegazli TQ. Eng ixcham va eng qimmat, uni shaharda va tor maydonlarda 110 kV va undan yuqorida qo‘yishadi.

O‘zbekistonda yopiq TQ uchun o‘z dalili bor: chang va sho‘r havo. Yo‘l yonidagi yoki karyer yaqinidagi ochiq podstansiyada izolyatorlar tezroq ifloslanadi va ularni tez-tez tozalashga to‘g‘ri keladi.

Podstansiya OYaQ ida nima turadi

OYaQ da podstansiyaning barcha birlamchi yuqori kuchlanishli uskunasi turadi. Har bir apparat o‘z vazifasiga javob beradi.

• Kuch transformatori yoki avtotransformator: kuchlanishni o‘zgartiradi.
• O‘chirgich: liniyani, jumladan qisqa tutashuvda ulaydi va uzadi. 110-500 kV da hozir elegazlilar qo‘yiladi.
• Ajratgich: uskunada xavfsiz ishlash uchun ko‘rinadigan uzilish hosil qiladi. Yuklama tokini u uzmaydi.
• Tok va kuchlanish transformatorlari: hisob va rele himoyasi uchun signal beradi.
• OPN: o‘ta kuchlanish cheklagichi, uskunani chaqmoq va kommutatsiya sakrashlaridan himoya qiladi.
• Portallar va shinalar: apparatlarni bog‘laydigan yuk ko‘taruvchi konstruksiyalar va simlar.
• 500 kV OYaQ da shuntlovchi reaktorlar qo‘shiladi: ular uzun liniyalarning ortiqcha reaktiv quvvatini so‘ndiradi.

Har bir apparat va issiq hamda chang uchun uskuna tanlash haqida batafsil «Podstansiyaning yuqori kuchlanishli uskunasi» qo‘llanmasida.

OYaQ montaji qanday o‘tadi: maydondagi bosqichlar

OYaQ montaji pastdan yuqoriga boradi: avval yer va beton, keyin metall, keyin apparatlar va simlar.

1. Uskuna va portallar o‘qlarini geodezik belgilash.
2. Apparatlar va portallar uchun poydevorlar, quyma detallar, kabel tarnovlari va kanallari.
3. Ko‘mish va betonlashdan oldin yerga ulash konturi.
4. Portallar va tayanch konstruksiyalarini montaj qilish.
5. Apparatlarni o‘rnatish va ularni o‘qlar hamda balandlik bo‘yicha tekislash.
6. Shinalash: egiluvchan simlarni tortish yoki qattiq shinalarni yig‘ish, apparatlar orasidagi egiluvchan bog‘lanishlar.
7. Boshqaruv shkaflari, ikkilamchi zanjirlar kabellari.
8. Sinovlar: izolyatsiya, kontaktlar, o‘chirgichlar xususiyatlari, elegaz bosimi va namligi.
9. Rele himoyasi va avtomatikani sozlash, kuchlanish ostiga ulash.

Yerga ulash beton va ko‘mishdan oldin yotqiziladi, chunki keyin maydonni qayta qazib bo‘lmaydi. Yerga tutashuvda OYaQ da qanday qadam kuchlanishi bo‘lishi, ya’ni odamlar xavfsizligi konturga bog‘liq.

YoTQ va KETQ montaji

YoTQ binodan boshlanadi: tekis pol, yacheykalar uchun quyma shvellerlar, kabel kanallari va shamollatish. Agar quyma detallar qiyshiq qo‘yilsa, yacheykalarning chiqariladigan aravachalari keyin tiqilib qoladi.

6-35 kV YoTQ uchun tartib:

• yacheykalar ostidagi quyma detallar nivelir bo‘yicha qo‘yiladi;
• KTQ yoki KSO yacheykalari qatorga qo‘yiladi, bir-biri bilan va yig‘ma shinalar bilan ulanadi;
• seysmik hududlarda yacheykalar quyma detallarga va bir-biriga mahkamlanadi;
• kabellar keltiriladi, transformatorlarga shina ko‘priklari montaj qilinadi;
• blokirovkalar tekshiriladi va yacheykalar sinovdan o‘tkaziladi.

KETQ yanada katta tozalikni talab qiladi. Modullar toza xonada yig‘iladi, so‘ng vakuumlanadi, elegaz bilan to‘ldiriladi va gaz namligi hamda oqishlar tekshiriladi. Odatda bu zavodning shef-muhandisi nazoratida bajariladi: ishlab chiqaruvchi kafolati ko‘pincha shunga bog‘liq.

220 va 500 kV OYaQ: ish nimasi bilan farq qiladi

Kuchlanish qancha yuqori bo‘lsa, OYaQ shuncha katta, uskuna og‘irroq va tarmoq kompaniyasi talablari qattiqroq. Biz 500 kV gacha bo‘lgan podstansiyalarda ishlaymiz.

220-500 kV OYaQ da:

• fazalar orasidagi va yergacha bo‘lgan masofalar katta, shuning uchun portallar balandroq, maydon esa kengroq;
• 500 kV da shinalar ko‘pincha fazada bir nechta simdan iborat ajratilgan qilib yasaladi;
• 500/220 kV bog‘lovchi avtotransformatorlar va shuntlovchi reaktorlar paydo bo‘ladi;
• og‘ir uskuna montaji katta yuk ko‘taruvchi kranlar va alohida ishlarni bajarish loyihasini talab qiladi;
• loyiha va ulash tartibi «O‘zbekiston MET» AJ bilan kelishiladi, ishlab turgan podstansiyadagi ishlar esa naryadlar va o‘chirish arizalari bo‘yicha boradi.

220 kV dagi amaliyotimizdan: «Tebinbuloq» kon loyihasi uchun 220/110/10 kV OYaQ va besh kuchlanish klassiga ega «Sherobod» PS ni modernizatsiya qilish.

Ishlab turgan podstansiyada uskunani almashtirish

Eski moyli o‘chirgichlar, ajratkichlar va qisqa tutashtirgichlar elegazli va vakuumli o‘chirgichlarga ulanishma-ulanish almashtiriladi. Bunda podstansiya ishlashda davom etadi.

Ishlar tartibi: har bir ulanishga o‘chirish arizasi beriladi, u ta’mirga chiqariladi, eski apparat demontaj qilinadi, yangisi tayyorlangan poydevorga qo‘yiladi, himoyalar ulanadi va sinovdan o‘tkaziladi. Keyin navbatdagisiga o‘tiladi. O‘chirish oynasi qisqa bo‘lishi uchun yangi uskuna uchun poydevor va kabellar oldindan tayyorlanadi.

Vakuumli o‘chirgichga xizmat ko‘rsatish moylidan osonroq: moyni almashtirish va quritish kerak emas, u kamroq ta’mir talab qiladi. Shuning uchun 6-35 kV da moyli o‘chirgichlarni vakuumlilarga almashtirish rekonstruksiyadagi eng ko‘p uchraydigan vazifalardan biri.

OYaQ va YoTQ montajining muddati va narxi

Narxni loyiha va spetsifikatsiya bo‘yicha hisoblaymiz: ulanishlar soni, kuchlanish klassi, o‘chirgichlar turi, poydevor va shinalar hajmi, uskuna yetkazib berish kerakmi.

Eng uzoq odatda o‘chirgichlar, transformatorlar va KETQ kutiladi, chunki uskunaning bir qismi import qilinadi. Ishlab turgan podstansiyada jadval o‘chirish oynalariga, beton ishlari esa ob-havoga bog‘liq: qattiq issiq va sovuqda beton parvarish talab qiladi.

Loyiha, bir chiziqli sxema yoki TSh ni yuboring, muhandis montaj narxi va muddatini bepul hisoblaydi.