YuTL tayanchlari: turlari, markirovkasi, balandligi va o‘rnatilishi

YuTL tayanchlarining vazifasi bo‘yicha tasnifi: oraliq, ankerli, burchak

Vazifasi bo‘yicha tayanchlar simni shunchaki ushlab turadiganlar va uning tortilishini o‘ziga oladiganlarga bo‘linadi. Bu asosiy farq, narx va konstruksiya shunga bog‘liq.

Asosiy turlari:

• oraliq: to‘g‘ri uchastkalarda turadi va faqat sim og‘irligi, shamol va muzni ushlaydi; liniyada ular ko‘pchilikni tashkil qiladi;
• ankerli: liniyani uchastkalarga bo‘ladi va simning tarangligini ushlab turadi; ular yo‘llar, daryolar va boshqa liniyalar kesishuvida qo‘yiladi;
• burchak: trassa buriladigan joyda turadi; katta burchaklarda ular ankerli-burchak qilib yasaladi;
• oxirgi: liniyaning podstansiya yonidagi birinchi va oxirgi tayanchlari;
• tarmoqlanuvchi: undan boshqa iste’molchiga tarmoq chiqadi;
• o‘tish: keng daryolar va jarliklar ustidan o‘tishdagi baland tayanchlar.

Agar sim uzilsa, oraliq tayanch qulashi mumkin, ankerli tayanch esa qoladi. Shuning uchun ankerli tayanchlar avariyani bitta uchastka bilan cheklaydi.

Tayanchlar nimadan yasaladi: beton, metall, yog‘och, kompozit

Tayanch materiali liniya kuchlanishi, yuklama va trassa sharoitiga qarab tanlanadi. Har bir variantning o‘z afzalliklari bor.

• Temir-beton tayanchlar: 0,4-35 kV liniyalarda eng ko‘p tarqalgan. Ularning asosi SV ustunlari. Markadagi raqam uzunlikni detsimetrda ko‘rsatadi: SV-95 uzunligi 9,5 m, SV-110 uzunligi 11 m. Chirimaydi, zanglamaydi va issiqqa bemalol chidaydi.
• Metall panjarali: 110-220 kV va undan yuqori uchun asosiy variant. Ular joyida burchakli po‘latdan yig‘iladi, shuning uchun uzun beton ustun o‘tolmaydigan joyga ham olib borish mumkin.
• Ko‘p qirrali po‘lat: bir nechta qirrali egilgan quvurlar. Kam joy egallaydi va tez o‘rnatiladi, shuning uchun shaharlarda yoqtirishadi.
• Yog‘och: O‘zbekistonda yangi liniyalarda kam uchraydi, ularni ko‘proq eski 0,4 kV tarmoqlarda ko‘rish mumkin.
• Kompozit: yengil va tok o‘tkazmaydi, lekin hozircha betondan qimmat va kam qo‘llanadi.

Ustunlar, tayanchlar, sim va armatura GOST va namunaviy seriyalar bo‘yicha ishlab chiqariladi. Standart va seriya raqamlarini liniya loyihasining spetsifikatsiyasida ko‘rsatamiz.

Tayanch markirovkasini qanday o‘qish: P110-2, U35-2t, U110-2+14

Namunaviy metall tayanchlar markirovkasi chapdan o‘ngga o‘qiladi. Harf vazifani, son kuchlanishni, chiziqchadan keyingi raqam esa zanjirlar sonini bildiradi. Qolgan belgilar ijroni aniqlashtiradi.

Qismlar bo‘yicha izoh:

• P oraliq, U burchak (ankerli-burchak), K oxirgi tayanchni bildiradi;
• 35, 110, 220: liniya kuchlanishi, kV;
• -1 bir zanjirli, -2 ikki zanjirli degani;
• t: chaqmoqdan himoya trosi bor tayanch;
• +5, +9, +14: tayanchni shuncha metrga ko‘taradigan taglik.

Misollar:

• P110-2: 110 kV ikki zanjirli oraliq tayanch;
• U35-2t: trosli 35 kV ikki zanjirli burchak tayanch;
• U110-2+14: 14 m taglikdagi 110 kV ikki zanjirli burchak tayanch.

Kuchlanishlar bo‘yicha odatiy markalar: P35-1, U35-1t, P110-2, U110-2+14, P220-2, P220-3, U220-1. Boshqa belgilar ham uchraydi, masalan US110 yoki P110-6v: ularning harflari seriyaga bog‘liq.

Markaning aniq ma’nosi, og‘irligi va o‘lchamlari aniq seriyaning namunaviy loyihasida ko‘riladi. Biz ularni liniya loyihasining spetsifikatsiyasida ko‘rsatamiz.

Tayanchlar balandligi va o‘rnatish chuqurligi

Tayanch balandligi gabaritdan hisoblanadi: issiqdagi salqilikni hisobga olgan holda simdan yergacha bo‘lgan eng kichik masofa. Uning qiymatini PUE belgilaydi. Kuchlanish qancha yuqori bo‘lsa, gabarit shuncha katta va tayanch shuncha baland.

Mo‘ljallar:

• 0,4-10 kV liniyalarda uzunligi 9,5-11 m bo‘lgan temir-beton ustunlar qo‘yiladi, ulardan taxminan 2-2,5 m yerga kiradi;
• 35 kV tayanchlar odatda balandroq: gabarit va uzunroq izolyator girlyandalari ta’sir qiladi;
• 110-220 kV metall tayanchlar yanada baland, yo‘llar va daryolar ustidan o‘tishda esa ular tagliklar bilan ko‘tariladi.

Ustunni yerga ko‘mish chuqurligi hisob bo‘yicha tanlanadi: u tuproq, yuklama va rigellar qo‘yilishiga bog‘liq. Bo‘sh va cho‘kuvchan tuproqlarda tayanch chuqurroq qo‘yiladi yoki asos kuchaytiriladi. Ustunni hisobsiz «odatdagidek» qo‘ysangiz, bir-ikki mavsumdan keyin u qiyshayishi mumkin.

Tayanch nimadan iborat: traversa, izolyatorlar, tortqi, yerga ulash

Ustundan tashqari, tayanchda liniya ularsiz ishlamaydigan detallar bor.

• Ustun: asosiy qism, beton yoki metall.
• Traversa: simlar osiladigan gorizontal to‘sin.
• Izolyatorlar: simni tayanchdan ajratadi. 0,4-10 kV da bular ko‘pincha shtirli izolyatorlar, 35 kV va undan yuqorida esa osma shisha yoki polimer izolyatorlar girlyandasi.
• Liniya armaturasi: qisqichlar, ulagichlar va simning shamoldan ishqalanishiga yo‘l qo‘ymaydigan tebranish so‘ndirgichlari.
• Tortqi yoki tirgak: burchak yoki oxirgi tayanchga simning tortilishini ushlab turishga yordam beradi.
• Pasinok: yog‘och tayanch yerda chirimasligi uchun unga mahkamlangan qisqa beton qo‘shimcha.
• Yerga ulash: tayanchdan tuproqdagi yerga ulagichgacha bo‘lgan o‘tkazgich. Izolyator teshilganda va chaqmoq urganda odamlar va liniyani himoya qiladi.
• Belgilar: tayanch raqami va ogohlantiruvchi lavhalar.

Metall tayanchlar zanglashdan ruxlash yoki bo‘yash bilan himoya qilinadi. Qoplama holati liniyani o‘rganishda tekshiriladi. Mahkamlash tugunlarida zang paydo bo‘lsa, tayanch ta’mirlanadi.

Uchastkadagi YuTL ustuni: nima qilish mumkin

Begona tayanchni, hatto u sizning yeringizda tursa ham, o‘zingiz olib tashlash yoki surish mumkin emas. Liniya tarmoq kompaniyasiga tegishli va u bilan har qanday ish uning texnik shartlari orqali bajariladi.

Tartib shunday: ko‘chirish uchun TSh so‘rab liniya egasiga murojaat qilasiz, yangi trassa loyihasini buyurtma qilasiz, uni kelishasiz va shundan keyingina tayanchni ko‘chirasiz. Odatda tayanch kimga xalaqit bersa, o‘sha to‘laydi. Ba’zan liniyani to‘liq ko‘chirmasdan, uchastkani kabelga o‘tkazish arzonroq: kabelning muhofaza zonasi atigi 1 m.

Liniya yonidagi cheklovlar haqida «YuTL muhofaza zonasi» qo‘llanmasida o‘qing. Ko‘chirishning o‘zini biz loyihalaymiz va bajaramiz, batafsil «Elektr tarmoqlarini ko‘chirish» sahifasida.

YuTL tayanchi va uni o‘rnatish qancha turadi

Tayanch narxi konstruksiyaning o‘zi, yetkazib berish va o‘rnatishdan iborat. O‘rnatish ko‘pincha ustunning o‘ziga teng turadi, ayniqsa borish qiyin joylarda.

Summa nimaga bog‘liq:

• tayanch turi va balandligi: SV oraliq ustuni tirgakli ankerli tayanchdan arzonroq;
• material: beton, metall, ko‘p qirrali;
• yetkazib berish: uzun ustunni hamma joyga olib o‘tib bo‘lmaydi, ba’zan maxsus transport kerak;
• tuproq: qoya yoki suvli qumda chuqur qimmatroq;
• texnika: burg‘ilash-kran mashinasi yoki kran;
• tayanch bilan birga qo‘yiladigan yerga ulash va armatura.

Agar ishlab turgan liniyada bitta tayanch kerak bo‘lsa, bu baribir tarmoq egasi bilan ish: o‘chirish, brigadaga ruxsat, kelishuv. Shuning uchun biz «ustun»ni emas, butun ish hajmini hisoblaymiz va taqsimot bilan hisob yuboramiz.